جوان آنلاین: رئیسجمهور امریکا تنها چند ساعت پس از بازگشت از پکن، با تعلیق فروش تسلیحات به تایوان، بار دیگر نشان داد که در سیاست خارجی معاملهمحور او، قدیمیترین متحدان واشینگتن نیز میتوانند به بخشی از بدهبستانهای بزرگتر ژئوپلیتیک تبدیل شوند؛ مسیری که اوکراین آن را تجربه کرد و این بار، ظاهراً با هدف جلب همراهی چین در پرونده ایران، در شرق آسیا در حال تکرار شدن است.
اگر چه میان ایالات متحده و تایوان روابط رسمی برقرار نیست، اما واشینگتن مهمترین حامی بینالمللی چین تایپه است که پکن آن را قلمرو خود میداند و طبق «قانون روابط تایوان» موظف است به این جزیره سلاح بدهد. حالا ظاهراً دونالد ترامپ در حال رقم زدن نقطه عطفی جدید است که در نوع خود بینظیر است. ترامپ در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز اعلام کرد که موضوع تایوان بزرگترین و مهمترین اولویت شی جین پینگ رئیسجمهور چین از زمان آشنایی با او در ۱۲ سال پیش است و در ادامه گفت: «چین در دوران حضور من در قدرت هرگز جرئت هیچ اقدامی علیه تایوان را نخواهد داشت. برای هر دو طرف تایوان و چین خوب خواهد بود که کمی آرامتر عمل کنند.» ترامپ با تهدید ضمنی چین در خصوص تایوان، این را هم گفت: «من فروش این تسلیحات را معلق نگه میدارم و این موضوع به چین بستگی دارد.» وی با بیان اینکه موضوع فروش تسلیحات امریکا به تایوان به ارزش ۱۲میلیارد دلار در حال حاضر معلق شده است، تأکید کرد: «هنوز با این معامله موافقت نکردهام و خواهیم دید چه اتفاقی رخ میدهد.» ترامپ با انحراف از موضع سنتی امریکا، استقلالخواهی در تایوان را موضوعی خطرناک دانست و ابراز تمایل کرد که تمام تولیدکنندگان تراشه در تایوان به امریکا منتقل شوند.
یادآوری تعهد امنیتی واشینگتن به تایپه
دولت ترامپ در ماه دسامبر ۲۰۲۵ هم، یک بسته بیسابقه فروش تسلیحات به ارزش ۱۱ میلیارد دلار برای تایوان تصویب کرد و رویترز گزارش کرده که بسته دوم، به ارزش حدود ۱۴میلیارد دلار، هنوز در انتظار تأیید ترامپ است. از طرفی، دولت تایوان در تلاش برای تصویب ۴۰میلیارد دلار بودجه دفاعی اضافی از سوی پارلمان تحت کنترل مخالفان، با مانع مواجه شده است. پارلمان این را مشخص کرد که این بسته صرفاً برای تسلیحات امریکایی است. تایوان روز شنبه، ساعاتی پس از آنکه رئیسجمهور امریکا، به این جزیره دموکراتیک در مورد اعلام رسمی استقلال خود را به عنوان یک کشور «مستقل» اعلام و درخواست خود را برای تأمین تسلیحات ایالات متحده مطرح کرد. کارن کو، سخنگوی لای چینگ- ته، رئیسجمهور تایوان در بیانیهای گفت که تهدید نظامی فزاینده چین، تنها عامل بیثباتکننده در منطقه هند و اقیانوسیه، از جمله تنگه تایوان است. وزارت امور خارجه تایوان نیز اظهار داشت: «تایوان یک دموکراسی مستقل و دارای حاکمیت است، نه یک کشور دستنشانده جمهوری خلق چین.» این وزارتخانه همچنین پس از اشاره ترامپ مبنی بر بررسی این موضوع، تأکید کرد که فروش تسلیحات ایالات متحده تحت تعهد امنیتی واشینگتن به تایوان قرار میگیرد. این وزارتخانه افزود: «در مورد فروش تسلیحات بین تایوان و ایالات متحده، این نه تنها یک تعهد امنیتی ایالات متحده به تایوان است که به صراحت در قانون روابط تایوان گنجانده شده است، بلکه نوعی بازدارندگی مشترک در برابر تهدیدات منطقهای نیز محسوب میشود.»
۳ عامل محدودکننده ترامپ
موضع ترامپ در مورد تایوان، نشان میدهد که او خود را چندان در چارچوب تعهدات قدیمی واشینگتن محدود نمیبیند و ممکن است فروش سلاح به تایوان را نه فقط یک اصل ثابت امنیتی، بلکه بخشی از معامله بزرگتر با چین ببیند. ترامپ در پاسخ خبرنگاری درباره «تضمینهای سال ۱۹۸۲ که رئیسجمهور ریگان که میگفت امریکا درباره فروش سلاح به تایوان با چین مشورت نخواهد کرد» گفت: «فکر میکنم ۱۹۸۲ خیلی وقت پیش است.» از دهه ۸۰ ساختاری در امریکا شکل گرفته که امریکا را عملاً در موضعی قرار میدهد تا بر سر تایوان کوتاه نیاید، ولی حالا ترامپ عملاً نشان میدهد خود را چندان در چارچوب تعهدات قدیمی واشینگتن محدود نمیبیند و ممکن است فروش سلاح به تایوان را نه فقط یک اصل ثابت امنیتی، بلکه بخشی از معامله بزرگتر با چین ببیند. برای پکن، این یعنی اینکه هنوز در چانهزنی باز است، در حالی که برای تایپه، یعنی نباید روی حرفهای قدیمی امریکا با خیال راحت حساب باز کند.
آیا تایوان برای امریکا واقعاً قابلمعامله است؟ اینجا ترامپ با چالشهای قابلتوجهی مواجه میشود. در حالی که ترامپ مانند بسیاری از پروندههای سیاست خارجی، در مورد تایوان هم رویکرد معاملهگرانه درپیش گرفته، تایوان برای امریکا صرف یک جزیره نیست. بخش بزرگی از تراشههای پیشرفته جهان در تایوان تولید میشود، اگر چین کنترل تایوان را به دست بگیرد، زنجیره فناوری امریکا ضربه میخورد، برتری امریکا در زمینه هوش مصنوعی تهدید میشود. علاوه بر این، کارشناسان هشدار میدهند که ترامپ با معامله بر سر یک متحد دیگر، اعتبار جهانی امریکا را زیر سؤال میبرد و به این ترتیب، همانطور که در اروپا دیگر به قول و قرارهای امریکا با اطمینان نگاه نمیشود، ژاپن، کره جنوبی و فیلیپین هم به تضمینهای امنیتی واشینگتن شک میکنند. نکته حائز اهمیت دیگر، ساختار ضدچین در واشینگتن است که در پنتاگون، کنگره، صنایع دفاعی و بخش بزرگی از جمهوریخواهان ضدچین هستند، بنابراین او احتمالاً نمیتواند تایوان را بفروشد.
فرسایش منابع نظامی امریکا
رئیسجمهور امریکا دیروز در بخش دیگری از گفتوگو با فاکسنیوز به ایران و تنگه هرمز هم اشاره کرد و گفت: «رئیسجمهور چین در برخورد با این دو موضوع بسیار ملایم و مؤدبانه عمل کرده است. من به پکن گفتم که واشینگتن به هیچ کمکی در مورد مسئله ایران یا تأمین امنیت ناوبری در تنگه هرمز نیاز ندارد.» این در حالی است که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه امریکا روز پنجشنبه این هفته به فاکسنیوز اعلام کرده بود که واشینگتن در تلاش است پکن را متقاعد کند با مداخله و اعمال فشار بر ایران، تهران را وادار به عقبنشینی از اقدامات خود در تنگه هرمز و آبهای خلیج فارس کند. ترامپ در ادامه به فاکسنیوز گفته: «چین برای تأمین ۴۰ درصد از نیازهای نفتی خود به تنگه هرمز متکی است. رئیسجمهور چین با من در مورد لزوم جلوگیری از دستیابی ایران به سلاحهای هستهای موافق است.» ترامپ در توجیه افزایش قیمت جهانی نفت ادعا کرد: «من آماده بودم قیمت نفت را تا ۲۰۰ دلار بپذیرم تا از دستیابی آنها به سلاح هستهای که ناگزیر علیه ما استفاده خواهد کرد، جلوگیری کنم.» ترامپ با بیان اینکه تهدید هستهای ایران اسرائیل، غرب آسیا و اروپا را هدف قرار میداد، افزود: «من لطف بزرگی به اروپا کردم و افزایش قیمت سوخت موقتی است تا از خطر منفجر شدن توسط دیوانگان جلوگیری شود.» ترامپ همچنین گفت: «ایران نمیتواند از تنگه هرمز به عنوان سلاحی علیه من استفاده کند.» ترامپ در پاسخ سؤال مجری فاکسنیوز که آیا ایران را دست کم گرفته بودید، یک بار دیگر رو به تهدید و فرافکنی آورد و گفت: «من هیچ چیز را دست کم نگرفتم... میتوانم پلها و ظرفیت برق آنها را در عرض دو روز از کار بیندازم.» باید گفت، برخلاف برآوردهای ترامپ، چین ایران را یک سرمایه راهبردی میبیند. بر اساس توافق ۲۵ ساله ۴۰۰میلیارد دلاری ۲۰۲۱، پکن در بنادر، راهآهن، نفت و گاز ایران سرمایهگذاری کرده و آن را لنگر «کمربند و راه» در غرب آسیا میداند. چین روزانه ۳۸/۱ میلیون بشکه نفت از ایران وارد میکند (بیش از ۸۰ درصد صادرات نفت ایران) که حدود ۴/۱۳ درصد از نفت وارداتی از طریق دریا را تشکیل میدهد. اما مهمتر از آن، ۸۰ درصد مبادلات نفتی چین و ایران با یوان انجام میشود که مستقیماً به پروژه «جهانیسازی یوان» و تضعیف هژمونی دلار ضربه میزند. علاوه بر این موارد، اندیشکده هادسون اخیراً تحلیل کرد که ایران «دارایی ساختاری» پکن برای گیر انداختن منابع نظامی امریکا در غرب آسیا و تخلیه اقیانوس آرام است. به همین دلیل، واشینگتن سالها نتوانسته چین را مجبور به قطع همکاری با ایران کند.
